Thar (Surname) of the Newars

मुनंकर्मी शब्द नेपाल भाषाका तीन शब्दहरू मिलेर बनेको हो। “मु” भन्नाले मुख्य, “नं” भन्नाले वश्त्र र कर्मी भन्नाले शिल्पी भन्ने जनाउँदछ।  तलेजु भवानीको लुगालाई मानंमुनं भन्ने गर्दछ भने तलेजु भवानीले लगाउने सारीलाई “ईहिँप्रासी” भनिन्छ। तसर्थ मानंमुनं र ईहिँप्रासीलाई मुख्य वश्त्रको रूपमा लिने गर्दछ। यसरी मुनं बनाएर तलेजु भवानीलाई चढाउनेहरूलाई नै मुनंकर्मी भन्ने गर्दछ। त्यस्तै मुनंकर्मीहरुले विवाहका लागि चाहिने दु फाङा, बेल विवाहको लागि चाहिने ईहिँप्रासी पनि बुन्ने गर्छन्। मुनंकर्मी, ई स. १३२४ मा गयासुद्दीन तुगलकले बङ्गाल विजय पश्चात् दिल्ली फर्किँदै गर्दा तिरहुतको राजधानी सिम्रौनगढमाथि आक्रमण गरी ध्वस्त पारे पछि राजा हरिसिंहदेव, रानी देवलदेवी, पुत्र कुमार जगजित सिंहदेव सँगै आएका थिए।

चौधौं शताब्दीमा "मुल्मी" भन्ने उपाधि प्रयोगमा आएको देखिन्छ, जुन "भारो" भन्दा उच्च पद थियो। सन् १३७७ मा तेजाराम भारोलाई मुल्मीमा बढुवा गरिएको भेटिन्छ। त्यसपछिको शताब्दीमा अधिकांश प्रमुख कुलीन परिवारहरूले यही उपाधि प्रयोग गरेका देखिन्छ। मुल्मी थर मल्लकालमा उच्च पद रहेकोले यस थर छथरिया श्रेष्ठ भित्र पर्ने अनुमान गर्न सकिन्छ, तर अध्येताहरूले पाँच थरिया श्रेष्ठ भित्र पर्ने भनि लेखेका छन्, जुन विवादास्पद देखिन्छ। The title 'Mulmi' appears to have come into use in the 14th century. It was a rank higher than 'Bharo'. In 1377 AD, Tejaram Bharo is found to have been promoted to the position of Mulmi. In the following century, most leading nobles held this title. Since the Mulmi clan held a high position during the Malla period, it can be assumed that this clan belonged to the Chathariya Shrestha group. However, some scholars have written that Mulmi falls under the Panchthariya Shrestha category, which appears to be a matter of controversy.

सैँजू/साँयजू  राजनीतिमा राम्रै जग बसाइ सकेका केही कायस्थ भारदार भइ सेनापति भए। भोटलाई नेवारी भाषामा साँय देश भनिन्छ। भोटसँगको पटक पटकको युद्धमा जित हासिल गरेका भारदार कस (कायस्थ) लाई, जितेको खुसीयालीमा मल्ल राजाले साँय (भोटको राजा) पदवी दिएका थिए।  पदवी पाएका कायस्थले आफ्नो नाम पछाडि साँयजू लेख्न थाले। हाल ती साँयजूहरूले आफुलाई सैंजू भन्छन्। Sainju/Sayaju Some Kayastha courtiers, who had already established a strong foothold in politics, became generals. In the Newar language, Tibet is called Sānya deśa. A Kayastha courtier (Kāsa) who had achieved victory in repeated wars against Tibet was granted the title of Sānya (King of Tibet) by the Malla king as a token of celebration. Those who received this title started writing Sānyajū after their names. Today, their descendants refer to themselves as Sainjū.

बनिया/ बन्या / श्रेष्ठाचार्य नेवार समुदायभित्रका बनिया/बन्या पनि मधेशी समुदायका बनिया झैँ व्यापारसँग सम्बन्धित समूह हुन्। परम्परागत रूपमा , उनीहरू आयुर्वेदिक औषधिहरूका लागि आवश्यक जडीबुटी तथा कच्चा पदार्थका व्यापारीका रूपमा परिचित छन्। बनिया समुदाय उराय समूह अन्तर्गत पर्दछ। साथै , यस समुदायका केही व्यक्तिहरू आफ्नो थर श्रेष्ठाचार्य पनि लेख्ने गर्दछन्। यस थरका मानिसहरू बौद्ध धर्मावलम्बी रहेका छन्। Bania/Shresthacharya The Bania within the Newar community are also a trade-related group, similar to the Bania of the Madhesi community. Traditionally, they are known as merchants of herbs and raw materials essential for Ayurvedic medicine. The Bania community falls under the Uray groups. Additionally, some individuals from this community use the surname Shresthacharya. The people of this caste are Buddhists. The name Bania is derived from the Sanskrit word vanijya (merchant); by preference, Bania (caste). Banras (Banias), subdivision of Newars, Nepal Itum Bahal, Kathmandu.

बासी/बासीजु छ थरिया श्रेष्ठ भित्र पर्दछ। बासी भन्नाले नेपाल भाषामा पाँचवटा टाउको भएको नागलाई जनाउँदछ।  यस थर मल्लकालको दरबारिया प्रशासनिक संरचनासँग सम्बन्धित थियो। हाल यो थरका मानिसहरूले कृषि पेसा अपनाएका छन्। Basi/Basiju is a surname that falls under the Chha Thariya Shrestha category. In the Nepal Bhasa (Newar language), 'Basi' refers to a serpent with five heads. This clan was historically associated with the administrative structure of the Malla-era royal court. Nowadays, people of this surname are primarily engaged in agriculture.

अमात्य   छ थरिया श्रेष्ठ भित्र पर्दछ। यिनीहरू नेपाल भाषामा  महाजु ,   महां , माहां भनेर पनि चिनिन्छ । अ मात्य भन्ने थर मल्लकालको सामाजिक तथा प्रशासनसँग सम्बन्धित थियो । अमात्यले प्रधानमन्त्री वा मुख्य मन्त्री सरहको पदलाई जनाउँछ। राजालाई सल्लाह दिनका साथै महत्त्वपूर्ण सरकारी कार्यहरूको निरीक्षण गर्ने जिम्मेवारी हुन्थ्यो।  Amatya falls under Chha Thariya Shrestha group. These people are also known as Mahaju , Mahan, Maahan in Nepal Bhasha. The surname Amatya was associated with the social and administrative hierarchy of the Malla period. Amatya" denoted the chief minister or prime minister, essentially the highest ranking minister within the administration of the kingdom, responsible for advising the king and overseeing key governmental function. 

थापा नेवार समुदायमा ' थापा ' थर कसरी आयो भन्ने जिज्ञासा उठ्न सक्छ। नेपालको इतिहास हेर्दा, विभिन्न क्षेत्री, तामाङ र मगर समुदायका व्यक्तिहरूले मल्ल राजाको पक्षमा युद्ध लडेको उल्लेख पाइन्छ। त्यस्तै, खड्का र रानामगरहरूले नुवाकोटमा पृथ्वी नारायण शाहको फौज विरुद्ध युद्ध गरेका थिए। खड्का र मगर (राना मगर र थापा मगर) हरू भने नेवार समुदायभन्दा पृथक् रहेर आफ्नै रीति-रिवाज पालना गर्दै उपत्यकाका सहर वरिपरिका क्षेत्रहरूमा बसोबास गरे। यस्तै, मल्ल राजाको तर्फबाट युद्ध लडेका केही ' थापाहरू भने नेवार समुदायमा नै घुलमिल भए। उनीहरूले नेवार संस्कृतिलाई अँगाले र कालान्तरमा नेवार समुदायको अभिन्न हिस्सा बने। र थापा श्रेष्ठ का रूपमा पनि चिनिन्छ । Thapa There may be curiosity about how the surname ' Thapa ' became part of the Newar community. Looking at Nepal's history, it is mentioned that Chhetri, Tamang, and Magar communities fought on behalf of the Malla kings. Similarly, Khadka Chhetri and Rana Magar fought against Prithvi Narayan Shah's forces in Nuwakot on behalf of Malla Ki...

झट्ट सुन्दा ब्राह्मण क्षेत्रीहरूको खत्री थरसँग मिल्दोजुल्दो लाग्ने भए पनि , नेवार समुदायको खत्री थर यसको आफ्नै विशिष्टता रहेको छ। नेवार समुदायमा खत्री थरको उत्पत्ति हाडा, राजलवट र अन्य कुलीन वर्गका परिवारहरूसँग जोडिएको छ। यी परिवारका सन्तानले ज्यापू समुदायका चेलीहरूसँग विवाह गरेपछि यो नयाँ थरको उत्पति भएको थियो। यस थरका व्यक्तिहरूलाई परम्परागत रूपमा राजकुलोको स्याहार-सुसार र अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो। At first glance, the Khatri surname of the Newar community might seem similar to the Khatri surname of the Brahmin and Chhetri communities, but it holds its own unique history. In the Newar community, the Khatri surname originated from the Hada and Rajalawat and other elite families. This new surname emerged when the descendants of the Hada, Rajalawat  and   other elite   families married women from the Jyapu community. Traditionally, individuals with this surname were entrusted with the responsibility of maintaining and supervising the Rajkulo (a...

 खेँधौमाकु नेवार समुदायमा रहेका विभिन्न थरहरु मध्य खेँधौमाकु पनि एक हो । खेँधौमाकु शब्द “खेँ”, “धौ” र “माकु” तीन शब्दहरु मिलेर बनेको हो जसको अर्थ अण्डा र दहि जस्तै मीठो भन्ने अर्थ लाग्दछ। जसरी अण्डा र दही खान्दा मीठो (माकुसे) हुन्छ त्यसरी नै सम्भवतः यो थरका मानिसहरू निकै सोझो र बफादार भएको कारण यिनीहरूलाई खेँधौमाकु भनिएको हो। भक्तपुरको ईताछेँ टोलमा जम्मा २ घर मात्र रहेको यस थरका मानिसहरू बाहिरी जिल्ला गए लगत्तै श्रेष्ठ थरको प्रयोग गर्न थालेका छ। मानव गोत्र रहेका यस थरका मानिसहरूका केही परिवारहरू हाल चापागाउँमा बसोबास गर्दै आएका छन्। गोत्रकै आधारमा भन्नू पर्दा यी जातीका मानिसहरू पनि ६ थरिया अन्तर्गत रहेको र मल्लकालमा दरबारसँग सम्बन्ध रहेको अनुमान लगाउन सक्छौं । वर्षको एक दिन कुलदेवताको पूजाका निम्ति चापागाउँ र भक्तपुरबाट भक्तपुर बहुमुखी क्याम्पसको प्राङ्गणमा भेला भइ भव्य पूजाआजा गर्ने गर्दछ।  Source: GR Ranjit Among the various surnames in the Newar community, Khendhaumaku is one of them. The term “ Khendhaumaku ” is derived from three words: “Khen”, “Dhau”, and “Maku”, which...