Thar (Surname) of the Newars

ज्यापू समूह अन्तर्गत पर्ने 'डङ्गोल' नेवार समुदायको एक परम्परागत कृषि पेशामा आधारित उप-समूह हो। डङ्गोलहरू प्रायः काठमाडौं र ललितपुर क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्। किराँत कालदेखि नै नेपाल मण्डल क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको विश्वास गरिएको यस थरका मानिसहरू जमिनको नाप जाँच र हिसाबकिताबमा परम्परागत रूपमा निपुण मानिन्छन्।

त्वायना  शब्द "त्वलनायक" शब्दबाट “ त्व:नाय:" (टोलको नाइके) हुँदै अपभ्रंश भएर बनेको शब्द हो। त्वलनायक एक मल्लकालिन पद हो, जसको अर्थ टोलको नाइके हो । सन १४२७ मा राजा यक्ष मल्लद्वारा ५५ झ्याले दरबारको जग शिलान्यास गरेको थियो। यक्ष मल्लको मृत्यु पश्चात् छोरा छोरीहरूमा राज्य विभाजन तथा एकले अरूलाई आक्रमण गर्ने काम मै समय व्यतीत भयो। जसले गर्दा ५५ झ्याले दरबारको निर्माण कार्यले पूर्णता पाउन सकेन। पछि जितामित्र मल्लको पालामा पुन: यस कार्यले निरन्तरता पायो, तर उनको पालामा पनि यो कार्यले पूर्णता पाउन सकेन। जितामित्र मल्लको मृत्यु पश्चात् उनका छोरा भूपतिन्द्र मल्ल भक्तपुरका राजा भए पछि उक्त कार्यले पूर्णता पायो। यसरी दरबार निर्माण गर्दा जनतालाई खबर गर्ने , एक ठाउँमा जम्मा गर्ने , कामको बाँडफाँट मिलाउने काम गरे बापत नाइके भनेर पद दिएका थिए। टोल टोलमा खबर दिनु पर्ने भएकोले तत्कालीन भक्तपुरका २४ वटै टोलमा नाइकेहरू थिए। तसर्थ भक्तपुरका हरेक टोलमा आज पनि त्वायनाहरू छन्। जनश्रुति अनुसार राजा भूपतिन्द्र मल्लका रानीहरू मध्ये एक रानी त्वलनाईकेका चेली थिए । यसै कारण पनि त्वायनाहरुलाई उक्त प...

तेपे थरका व्यक्तिहरू किराँत कालिन राजपरिवारका सदस्य वा भारदारहरू हुन्। तत्कालीन समयमा लिच्छवीहरूले किराँतहरू माथि हालको च्यासलमा आक्रमण गर्दा, केही किराँतीहरू टेप अर्थात् धान, चामल, पीठो राख्न प्रयोग गरिने ठूलो माटोको भाँडोमा लुकेर ज्यान जोगाए। जसको कारण ती मान्छेहरू कालान्तरमा तेपे/टेपे भनेर चिनिए। Individuals with the  Tepe surname are believed to have been members or nobles of the Kirat royal family during the Kirat era. When the Licchavis attacked the Kirats at what is now Chyasal, some Kirati people hid in tepa, a large ceramic pots traditionally used to store rice, grains, or flour, to save their lives. Over time, these people came to be known as Tepe, deriving their name from the pots that played a role in their survival.

 दुव, दुवाल, मन्त/महन्त, च्वलेखो नेवार समुदायमा रहेका विभिन्न थरहरू मध्य दुवाल पनि एक हो। दुवालहरूलाई स्थानीय भाषामा “ दुव ” भन्ने गरिन्छ। दुवाल लाई लिच्छविकाल र मल्लकाल तिर दुवार भन्ने गरिन्छ। लिच्छविकालिन नेपाल भाषामा प्रयोग भएको “र” अक्षर कालान्तरमा “ल” उच्चारण भएर प्रचलनमा आएको देखिन्छ। जस्तै “तोर” शब्द बाट “टोल”, “धरिख्य” शब्दबाट धलिख्य हुँदै धुलिखेल, “राजकुल” शब्दबाट लायकुल हुँदै लायकु शब्दको निर्माण भएको थियो। यसरी नै दुवार शब्दबाटै पछि गएर दुवाल भएको थियो। दुवार शब्द पनि लिच्छविकालिन दौवारिक शब्दबाट आएको थियो। दौवारिक भन्नाले द्वारमा बस्ने व्यक्ति हो। यस अर्थले हेर्ने हो भने दुवालहरू पनि राजदरवारसँग सम्बन्ध भएका थरका मानिसहरु हुन । त्यस्तै डा. चुन्दा वज्राचार्यले “जितामित्र मल्लको धर: पौ” भन्ने पुस्तकमा दुवाला बनाउने दुवाल हुन् भनेर लेख्नु भएको छ। (source: https://www.facebook.com/ganeshranjeet) स्थानीय नेपाल भाषामा  मन्त/महन्त र च्वलेखो भनेर चिनिने मानिसहरूले पनि दुवाल थर प्रयोग गर्छन्। शाब्दिक अर्थले समान अन्य थरहरू द्वा र द्वारे दुवाल समानका हुनु पर्छ। Among t...

  अव, अवाल, अवाले, अवचा, जकमी, शिखरकार, बाज्यौ, मलेकार, मल्क, मल्कजु नेवार समुदायको विभिन्न थरहरू मध्य अव अथवा अवाल एक रहेको छ। ठाउँ विशेष अनुसार अव, अवाल , अवाले , अवचा भनिए ता पनि यी थर एकै हुन्। भक्तपुरमा अव अथवा अवाल भनिन्छ भने, बनेपा, धुलिखेल, ललितपुर तिर अवाले भनिन्छ। त्यस्तै ठाउँ विशेष अवा र अवचा भनिन्छ। अव थर निर्माण सम्बन्धी काम गर्ने जाति विशेष हुन्। अव भन्नाले डकर्मी काम गर्ने जाति हुन् साथै इट्टा बनाउने र पोल्ने काम गर्छन्। त्यस्तै काम विशेष हेरेर अन्य उप समूह पनि रहेका छन्। जस्तै पर्खाल र जग निर्माण सम्बन्धी काम गर्ने जकमी , छाना निर्माण, मर्मत र गजुर सम्बन्धी काम गर्ने शिखरकार/शिक्रकार र अन्य बाज्यौ , मलेकार , मल्क , मल्कजु थर रहेका छन्। यस मध्ये  शिखरकार/शिक्रकार भने उराय समूह भित्र पर्छ । Among the various surnames in the Newar community, “ Awa ” or “ Awal ” is one. Depending on the region, it is referred to as Awa , Awal , Awale , or Awacha , but these all belong to the same surname group. In Bhaktapur, it is called Awa or Awal , while in Banepa, Dhulikh...

  शिल्पकार, सी कमी, कमी, श्रीखण्ड, स्थापित, बाराही स्थानीय नेपाल भाषामा कमी वा सीकमी भनेर चिनिने यो थरले परम्परागत शिल्पी समुदायलाई जनाउँछ, जो काठमा विभिन्न प्रकारका कलाहरू सिर्जना गर्न र निर्माण गर्नमा आफ्नो सीपको लागि परिचित छन्। यो जातिले नेपालको वास्तुकलामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ, जुन मन्दिरहरू, दरबारहरू र अन्य ऐतिहासिक संरचनाहरूमा सजिएका काष्ठकलामा देख्न सकिन्छ। शिल्पकार, सी कमी, कमी, श्रीखण्ड, स्थापित, बाराही यी जातिका मानिसहरूले प्रयोग गर्ने थरहरू हुन्। भक्तपुरमा यो जाति शिल्पकार भनेर चिनिन्छ भने काठमाडौंमा स्थापित र साँखुमा श्रीखण्ड। त्यस्तै ललितपुरमा मच्छिन्द्रनाथको रथ बनाउने शिल्पी विशेष समूह बाराही थरले चिनिन्छ। स्थापित उराय समूह भित्र पर्छ । In the local Nepal Bhasa, this surname is known as “ Ka:mi ” or “ Sikami ” and represents the traditional artisan community renowned for their skills in creating and crafting various designs in wood. This group has made significant contributions to Nepal’s architecture, which is evident in the intricate woodwork adorni...