Thar (Surname) of the Newars

बासी/बासीजु छ थरिया श्रेष्ठ भित्र पर्दछ। बासी भन्नाले नेपाल भाषामा पाँचवटा टाउको भएको नागलाई जनाउँदछ।  यस थर मल्लकालको दरबारिया प्रशासनिक संरचनासँग सम्बन्धित थियो। हाल यो थरका मानिसहरूले कृषि पेसा अपनाएका छन्। Basi/Basiju is a surname that falls under the Chha Thariya Shrestha category. In the Nepal Bhasa (Newar language), 'Basi' refers to a serpent with five heads. This clan was historically associated with the administrative structure of the Malla-era royal court. Nowadays, people of this surname are primarily engaged in agriculture.

अमात्य   छ थरिया श्रेष्ठ भित्र पर्दछ। यिनीहरू नेपाल भाषामा  महाजु ,   महां , माहां भनेर पनि चिनिन्छ । अ मात्य भन्ने थर मल्लकालको सामाजिक तथा प्रशासनसँग सम्बन्धित थियो । अमात्यले प्रधानमन्त्री वा मुख्य मन्त्री सरहको पदलाई जनाउँछ। राजालाई सल्लाह दिनका साथै महत्त्वपूर्ण सरकारी कार्यहरूको निरीक्षण गर्ने जिम्मेवारी हुन्थ्यो।  Amatya falls under Chha Thariya Shrestha group. These people are also known as Mahaju , Mahan, Maahan in Nepal Bhasha. The surname Amatya was associated with the social and administrative hierarchy of the Malla period. Amatya" denoted the chief minister or prime minister, essentially the highest ranking minister within the administration of the kingdom, responsible for advising the king and overseeing key governmental function. 

थापा नेवार समुदायमा ' थापा ' थर कसरी आयो भन्ने जिज्ञासा उठ्न सक्छ। नेपालको इतिहास हेर्दा, विभिन्न क्षेत्री, तामाङ र मगर समुदायका व्यक्तिहरूले मल्ल राजाको पक्षमा युद्ध लडेको उल्लेख पाइन्छ। त्यस्तै, खड्का र रानामगरहरूले नुवाकोटमा पृथ्वी नारायण शाहको फौज विरुद्ध युद्ध गरेका थिए। खड्का र मगर (राना मगर र थापा मगर) हरू भने नेवार समुदायभन्दा पृथक् रहेर आफ्नै रीति-रिवाज पालना गर्दै उपत्यकाका सहर वरिपरिका क्षेत्रहरूमा बसोबास गरे। यस्तै, मल्ल राजाको तर्फबाट युद्ध लडेका केही ' थापाहरू भने नेवार समुदायमा नै घुलमिल भए। उनीहरूले नेवार संस्कृतिलाई अँगाले र कालान्तरमा नेवार समुदायको अभिन्न हिस्सा बने। र थापा श्रेष्ठ का रूपमा पनि चिनिन्छ । Thapa There may be curiosity about how the surname ' Thapa ' became part of the Newar community. Looking at Nepal's history, it is mentioned that Chhetri, Tamang, and Magar communities fought on behalf of the Malla kings. Similarly, Khadka Chhetri and Rana Magar fought against Prithvi Narayan Shah's forces in Nuwakot on behalf of Malla Ki...

पहरी/ नगरकोटी " नगरकोटी थर पहरी थरका उपथर रहेको छ। पहरीहरू भारतबाट आएका क्षेत्रीय थिए। मल्लकालमा , मल्ल राजाहरूले आफ्नो पक्षबाट लडाई गर्न झिकाइएका हुन्। यी व्यक्तिहरू प्रायः सहरभन्दा टाढा , ग्रामीण क्षेत्रहरूमा कृषि गर्दै बस्थे र युद्धका समयमा मल्ल राज्यहरूको सुरक्षा गर्थे। नेपालको इतिहासमा , पृथ्वीनारायण शाहको आक्रमणको समयमा मल्ल राज्यको रक्षा गर्दै गर्दा लगभग ३०० नगरकोटी योद्धाहरूले प्राण गुमाएका थिए।" Pahari/Nagarkoti The Nagarkoti surname is a sub-caste of the Pahari . During the Malla period, the Malla kings brought them to fight on their behalf from India. They settled in rural areas, away from the then cities, engaging in agriculture, and provided security to the Malla kingdoms during times of war. In Nepal's history, around 300 Nagarkoti warriors were killed while defending the Malla king during the attacks of Prithvi Narayan Shah."

" झा  र  मिश्र/मिश्रा  थर भएका तिरहुते  (मैथिली)  ब्राह्मणहरू राम सिता र कृष्ण मन्दिर र केही वैष्हणव मन्दिरहरूकोजारीको रूपमा सेवा गर्दछन् र नेवार समुदायमा पछि थपिएका हुन्। अधिकांश नेवारहरू,   साथै तिरहुते ब्राह्मणहरू आफैँ पनि ,  झा   र  मिश्र लाई आंशिक नेवार मान्छन्। तिरहुते ब्राह्मणहरू मल्लकालको मध्य र अन्तिम चरणमा उपत्यकामा आएका थिए। उनीहरूले नेवारी भाषा बोल्छन् र नेवार परम्पराहरू अनुसरण गर्छन् तर सधैँ वैवाहिक र अन्य सम्बन्ध तराई कै तिरहुते ब्राह्मणहरूसँग राखि रहे। नेपाल भाषा साहित्यमा यिनीहरूको योगदान रहेको छ। उपत्यकाको मठ मन्दिरमा गाइने केही भजनहरू साथै नाटकहरू मैथिली भाषामा रहेका छन्। Jhā and Miśra   Tirhute Brahmin with surnames Jhā  and  Miśra  (Mithila)   serve as temple priests for Ram Sita, Krishna temples and few Vaishnav Temples and are later additions to the Newar Community. Most Newars, as well as they themselves, consider them as being only partial Newar. The Tirhute Brahmins came to the Valley in th...

नापित/नौ नापित या  नौ ने वार समुदायका परम्परागत नाइँ र पेडिक्युरिस्ट हुन्। उनीहरू पानी नचल्ने भनिएका समूह बाहेकका सबै नेवारहरूको विभिन्न पूजा कर्म र जन्म देखि मृत्युसम्मका संस्कारहरूको लागि शुद्धीकरण गर्न कपाल र नङ काट्ने काम गर्छन्। उनीहरू परम्परागत फिजियोथेरापिस्टको रूपमा पनि कार्य गर्छन्। हात खुट्टा मर्केमा उपचार गर्ने र औषधीको लेपहरू लगाइ दिने काम गर्छन्। Napit/Nau Napit , or Nau in the Newar community, are traditional barber and pedicurists. They cut hair and nails to purify individuals for various rituals and ceremonies, from birth to death, for all Newars except those considered "impure" or "untouchable" by traditional beliefs . They also work as traditional physiotherapists, treating sprains and applying medicinal pastes for recovery. Female Nau Shaving hair for Bratabandha Ala, a red colored liquid  painted in fingers of legs

झट्ट सुन्दा ब्राह्मण क्षेत्रीहरूको खत्री थरसँग मिल्दोजुल्दो लाग्ने भए पनि , नेवार समुदायको खत्री थर यसको आफ्नै विशिष्टता रहेको छ। नेवार समुदायमा खत्री थरको उत्पत्ति हाडा, राजलवट र अन्य कुलीन वर्गका परिवारहरूसँग जोडिएको छ। यी परिवारका सन्तानले ज्यापू समुदायका चेलीहरूसँग विवाह गरेपछि यो नयाँ थरको उत्पति भएको थियो। यस थरका व्यक्तिहरूलाई परम्परागत रूपमा राजकुलोको स्याहार-सुसार र अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी दिइएको थियो। At first glance, the Khatri surname of the Newar community might seem similar to the Khatri surname of the Brahmin and Chhetri communities, but it holds its own unique history. In the Newar community, the Khatri surname originated from the Hada and Rajalawat and other elite families. This new surname emerged when the descendants of the Hada, Rajalawat  and   other elite   families married women from the Jyapu community. Traditionally, individuals with this surname were entrusted with the responsibility of maintaining and supervising the Rajkulo (a...

 खेँधौमाकु नेवार समुदायमा रहेका विभिन्न थरहरु मध्य खेँधौमाकु पनि एक हो । खेँधौमाकु शब्द “खेँ”, “धौ” र “माकु” तीन शब्दहरु मिलेर बनेको हो जसको अर्थ अण्डा र दहि जस्तै मीठो भन्ने अर्थ लाग्दछ। जसरी अण्डा र दही खान्दा मीठो (माकुसे) हुन्छ त्यसरी नै सम्भवतः यो थरका मानिसहरू निकै सोझो र बफादार भएको कारण यिनीहरूलाई खेँधौमाकु भनिएको हो। भक्तपुरको ईताछेँ टोलमा जम्मा २ घर मात्र रहेको यस थरका मानिसहरू बाहिरी जिल्ला गए लगत्तै श्रेष्ठ थरको प्रयोग गर्न थालेका छ। मानव गोत्र रहेका यस थरका मानिसहरूका केही परिवारहरू हाल चापागाउँमा बसोबास गर्दै आएका छन्। गोत्रकै आधारमा भन्नू पर्दा यी जातीका मानिसहरू पनि ६ थरिया अन्तर्गत रहेको र मल्लकालमा दरबारसँग सम्बन्ध रहेको अनुमान लगाउन सक्छौं । वर्षको एक दिन कुलदेवताको पूजाका निम्ति चापागाउँ र भक्तपुरबाट भक्तपुर बहुमुखी क्याम्पसको प्राङ्गणमा भेला भइ भव्य पूजाआजा गर्ने गर्दछ।  Source: GR Ranjit Among the various surnames in the Newar community, Khendhaumaku is one of them. The term “ Khendhaumaku ” is derived from three words: “Khen”, “Dhau”, and “Maku”, which...

तेपे थरका व्यक्तिहरू किराँत कालिन राजपरिवारका सदस्य वा भारदारहरू हुन्। तत्कालीन समयमा लिच्छवीहरूले किराँतहरू माथि हालको च्यासलमा आक्रमण गर्दा, केही किराँतीहरू टेप अर्थात् धान, चामल, पीठो राख्न प्रयोग गरिने ठूलो माटोको भाँडोमा लुकेर ज्यान जोगाए। जसको कारण ती मान्छेहरू कालान्तरमा तेपे/टेपे भनेर चिनिए। Individuals with the  Tepe surname are believed to have been members or nobles of the Kirat royal family during the Kirat era. When the Licchavis attacked the Kirats at what is now Chyasal, some Kirati people hid in tepa, a large ceramic pots traditionally used to store rice, grains, or flour, to save their lives. Over time, these people came to be known as Tepe, deriving their name from the pots that played a role in their survival.

 कौ, कलिगढ, कामी र नकर्मी स्थानीय भाषामा कौ भनिने यो थर कालिगढ, कामी (स्त्रिलिङ्गी) र नकर्मीको रूपमा पनि परिचित छन्। प्रा. माणिक लाल श्रेष्ठको कथन अनुसार कलिगतको अपभ्रंश शब्द कौ हो र मल्लकालमा पेसासँग सम्बन्धित जाति हुने प्रचलन पश्चात् फलाम (नेपाल भाषामा न अथवा भक्तपुरमा न्या) को काम गर्ने भएर न:कमि हुन गएको हो। कालिगढ जाति विभिन्न औजार र हात-हतियार बनाउन निपुण छन्।  नेवार समुदाय भित्रको नकर्मी जातिको इतिहास कलिगत संवतसँग सम्बन्धित रहेको छ भने, खस समुदायको कामि जातिको इतिहास सिन्धुघाटी सभ्यतासँग सम्बन्धित छ। तसर्थ नकर्मी र कामि जातिको इतिहास धेरै फरक छ। This surname, known locally as Kau, is also recognized as Kaligad, Kami (referring female), and Nakarmi.  According to Prof. Manik Lal Shrestha, the term Kau is derived from the corrupted form of the word Kaligat. During the Malla period, when caste distinctions were associated with professions, those who worked with iron (called Na in Nepal Bhasa or Nya in Bhaktapur) came to be known as Nakarmi. The Kaligadh caste is skil...

 दुव, दुवाल, मन्त/महन्त, च्वलेखो नेवार समुदायमा रहेका विभिन्न थरहरू मध्य दुवाल पनि एक हो। दुवालहरूलाई स्थानीय भाषामा “ दुव ” भन्ने गरिन्छ। दुवाल लाई लिच्छविकाल र मल्लकाल तिर दुवार भन्ने गरिन्छ। लिच्छविकालिन नेपाल भाषामा प्रयोग भएको “र” अक्षर कालान्तरमा “ल” उच्चारण भएर प्रचलनमा आएको देखिन्छ। जस्तै “तोर” शब्द बाट “टोल”, “धरिख्य” शब्दबाट धलिख्य हुँदै धुलिखेल, “राजकुल” शब्दबाट लायकुल हुँदै लायकु शब्दको निर्माण भएको थियो। यसरी नै दुवार शब्दबाटै पछि गएर दुवाल भएको थियो। दुवार शब्द पनि लिच्छविकालिन दौवारिक शब्दबाट आएको थियो। दौवारिक भन्नाले द्वारमा बस्ने व्यक्ति हो। यस अर्थले हेर्ने हो भने दुवालहरू पनि राजदरवारसँग सम्बन्ध भएका थरका मानिसहरु हुन । त्यस्तै डा. चुन्दा वज्राचार्यले “जितामित्र मल्लको धर: पौ” भन्ने पुस्तकमा दुवाला बनाउने दुवाल हुन् भनेर लेख्नु भएको छ। (source: https://www.facebook.com/ganeshranjeet) स्थानीय नेपाल भाषामा  मन्त/महन्त र च्वलेखो भनेर चिनिने मानिसहरूले पनि दुवाल थर प्रयोग गर्छन्। शाब्दिक अर्थले समान अन्य थरहरू द्वा र द्वारे दुवाल समानका हुनु पर्छ। Among t...

  अव, अवाल, अवाले, अवचा, जकमी, शिखरकार, बाज्यौ, मलेकार, मल्क, मल्कजु नेवार समुदायको विभिन्न थरहरू मध्य अव अथवा अवाल एक रहेको छ। ठाउँ विशेष अनुसार अव, अवाल , अवाले , अवचा भनिए ता पनि यी थर एकै हुन्। भक्तपुरमा अव अथवा अवाल भनिन्छ भने, बनेपा, धुलिखेल, ललितपुर तिर अवाले भनिन्छ। त्यस्तै ठाउँ विशेष अवा र अवचा भनिन्छ। अव थर निर्माण सम्बन्धी काम गर्ने जाति विशेष हुन्। अव भन्नाले डकर्मी काम गर्ने जाति हुन् साथै इट्टा बनाउने र पोल्ने काम गर्छन्। त्यस्तै काम विशेष हेरेर अन्य उप समूह पनि रहेका छन्। जस्तै पर्खाल र जग निर्माण सम्बन्धी काम गर्ने जकमी , छाना निर्माण, मर्मत र गजुर सम्बन्धी काम गर्ने शिखरकार/शिक्रकार र अन्य बाज्यौ , मलेकार , मल्क , मल्कजु थर रहेका छन्। यस मध्ये  शिखरकार/शिक्रकार भने उराय समूह भित्र पर्छ । Among the various surnames in the Newar community, “ Awa ” or “ Awal ” is one. Depending on the region, it is referred to as Awa , Awal , Awale , or Awacha , but these all belong to the same surname group. In Bhaktapur, it is called Awa or Awal , while in Banepa, Dhulikh...

  शिल्पकार, सी कमी, कमी, श्रीखण्ड, स्थापित, बाराही स्थानीय नेपाल भाषामा कमी वा सीकमी भनेर चिनिने यो थरले परम्परागत शिल्पी समुदायलाई जनाउँछ, जो काठमा विभिन्न प्रकारका कलाहरू सिर्जना गर्न र निर्माण गर्नमा आफ्नो सीपको लागि परिचित छन्। यो जातिले नेपालको वास्तुकलामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ, जुन मन्दिरहरू, दरबारहरू र अन्य ऐतिहासिक संरचनाहरूमा सजिएका काष्ठकलामा देख्न सकिन्छ। शिल्पकार, सी कमी, कमी, श्रीखण्ड, स्थापित, बाराही यी जातिका मानिसहरूले प्रयोग गर्ने थरहरू हुन्। भक्तपुरमा यो जाति शिल्पकार भनेर चिनिन्छ भने काठमाडौंमा स्थापित र साँखुमा श्रीखण्ड। त्यस्तै ललितपुरमा मच्छिन्द्रनाथको रथ बनाउने शिल्पी विशेष समूह बाराही थरले चिनिन्छ। स्थापित उराय समूह भित्र पर्छ । In the local Nepal Bhasa, this surname is known as “ Ka:mi ” or “ Sikami ” and represents the traditional artisan community renowned for their skills in creating and crafting various designs in wood. This group has made significant contributions to Nepal’s architecture, which is evident in the intricate woodwork adorni...

  छिपा, छिपी, रञ्जित, रञ्जितकार “रञ्जितकार” एक संस्कृत शब्द हो भने यस समुदायलाई नेपाल भाषामा “छिपा” वा “छिपी” भन्ने गर्दछ। त्यस्तै गरि रञ्जित, रञ्जितकार पनि भन्ने गरिन्छ । यस थरका मानिसहरूको मुख्य पेसा कपडामा रङ्ग रोगन गर्नु, बुट्टा भर्नु र सुकाउनु हो। यसरी कपडामा रङ्ग रोगन गर्ने कामलाई नेपाल भाषामा “छिगु” र सुकाउने कामलाई “पायगु” भनिन्छ। यसरी छिगु र पायगु बाटै छिपा थर रहन गएको थियो। यसरी छिपा शब्दलाई संस्कृतकरण गर्दा रङ्गमा जित हासिल गरेको भनेर रञ्जित भन्न थालियो । विभिन्न जडीबुटी, ओखरको बोक्रा, घाँसहरूको प्रयोग गरि विभिन्न रङ्ग बनाएर धागो र कपडा रङ्गाएका कारण छिपाहरूलाई रञ्जित र रञ्जितकार भन्ने गरियो । यहाँ “कार” शब्दको अर्थ विशेषज्ञ हुन। यी रञ्जितकारहरूले नै भक्तपुरमा मनाइने बिस्का जात्रामा उभ्याइने यसिंद्य:मा झुन्ड्याउने हलिपत बनाउने गर्दथ्यो। त्यस्तै यन्यापुन्ही (इन्द्रजात्रा) मा निकाल्ने लाखे आजुको चुन्दरी, ग्वयका, पासुका,आदि बनाउने पनि गर्थ्यो। त्यस्तै मल्लकालमा राजाको श्रीपेच बनाउने पनि रञ्जितकारहरूले नै बनाउने गर्थे। यस थरका मानिसहरूको लागी आफ्नो पेसागत काम गर्न ठूलो चौरको...