Thar (Surname) of the Newars

चौधौं शताब्दीमा "मुल्मी" भन्ने उपाधि प्रयोगमा आएको देखिन्छ, जुन "भारो" भन्दा उच्च पद थियो। सन् १३७७ मा तेजाराम भारोलाई मुल्मीमा बढुवा गरिएको भेटिन्छ। त्यसपछिको शताब्दीमा अधिकांश प्रमुख कुलीन परिवारहरूले यही उपाधि प्रयोग गरेका देखिन्छ। मुल्मी थर मल्लकालमा उच्च पद रहेकोले यस थर छथरिया श्रेष्ठ भित्र पर्ने अनुमान गर्न सकिन्छ, तर अध्येताहरूले पाँच थरिया श्रेष्ठ भित्र पर्ने भनि लेखेका छन्, जुन विवादास्पद देखिन्छ। The title 'Mulmi' appears to have come into use in the 14th century. It was a rank higher than 'Bharo'. In 1377 AD, Tejaram Bharo is found to have been promoted to the position of Mulmi. In the following century, most leading nobles held this title. Since the Mulmi clan held a high position during the Malla period, it can be assumed that this clan belonged to the Chathariya Shrestha group. However, some scholars have written that Mulmi falls under the Panchthariya Shrestha category, which appears to be a matter of controversy.

भारो शब्द नेपाल मण्डलमा सर्व प्रथम एघारौं शताब्दीको सुरुतिर लिच्छवी कालमा प्रयोगमा आएको देखिन्छ। गा-सु भारोले भारो थर सन् १०२२ मा पहिलो पल्ट प्रयोग गरेको देखिन्छ। कुलीन व्यक्तिहरूलाई दिइने यो सबै भन्दा उच्च उपाधि थियो। "भारो" उपाधिलाई "भारोका" वा "भाल्लोका" पनि भनिन्थ्यो। भारो छथरिया श्रेष्ठ भित्र पर्दछ। The term ' Bharo ' appears to have first been used in the Nepal Mandala during the early 11th century, in the Licchavi period. Ga-Su Bharo seems to have used the 'Bharo' title for the first time in the year 1022 AD. This was the highest title conferred upon noble individuals. The title 'Bharo' was also referred to as 'Bharoka' or 'Bhalloka'. Bharo belongs to the Chathariya Shrestha group.

छ्वसकोस नायभारी/नायाभा  नेवार समुदायमा थरहरू विभिन्न आधारमा विकास भएका पाइन्छन्—कसैको थर पुरानो थलो अनुसार, कसैको उपनाम अनुसार, भने कसैको घरको बनावट वा विशेषताअनुसार रहेको छ। त्यसैगरी, छ्वसकोस थर पनि घरको प्रकृतिसँग सम्बन्धित थर हो। 'छ्वस' भन्नाले नेवार समुदाय बसोबास गर्ने टोलहरूमा पाइने दोबाटो नजिकको त्यस्तो स्थानलाई जनाउँछ, जहाँ सबै अशुभ वस्तुहरू लगेर फ्याल्ने चलन रहि आएको छ। यस्तै एउटा छ्वसको नजिक एक राजभण्डारीले आफ्नो घर निर्माण गरे, जसको मोहडा सो छ्वस तिर फर्किएको (नेपाल भाषामा कोसो) थियो। यसरी छ्वस तिर फर्केको घरका कारण उनलाई र उनका परिवारलाई 'छ्वसकोस' उपनामले चिनिन थालियो। समयक्रममा यही उपनाम विस्तार हुँदै थरको रूपमा स्थापित भयो। हाल छ्वसकोस थरका व्यक्तिहरूले आधिकारिक कागजातहरूमा नायभारी वा नायाभा थर प्रयोग गर्ने गर्छन्। 'छ्वसकोस', 'नायभारी', र 'नायाभा' थरहरू मूलतः राजभण्डारी थरका स्थानीय रूपहरू हुन्।

राजभण्डारी, भारी, भनी, भडेल, तल्चाभडेल, ताल्चाभण्डारी, तल्चाभारी, भारिजु, धौभडेल, धौवडेल, धौभारि, द्यौभारि, नायभारी/नायाभा/ छ्वस कोस,चाँगुभारी भारी भन्नाले नेपाल भाषामा कोष या चल सम्पत्तिको रक्षा गर्ने वा सुरक्षा प्रदान गर्ने व्यक्ती बुझिन्छ। त्यसैको संस्कृत शब्द भण्डारी हो। भारी / राजभण्डारी छथरिया श्रेष्ठ भित्र पर्दछ। राजा जयस्थिति मल्लले धन-सम्पत्तिको हेरचाह गर्न कोषाध्यक्षहरू नियुक्त गरेका थिए, जसलाई “ भण्डारी ” उपाधि दिइएको थियो। समयसँगै भण्डारी शब्द राजभण्डारीले प्रतिस्थापन भयो। १७औँ शताब्दीसम्म आइ पुग्दा , राजभण्डारी मल्ल दरबारका दरबारी र सैनिक प्रमुखको रूपमा सेवा गर्ने प्रमुख कुलमध्ये एक बने। यस्तै , राजभण्डारीहरू पशुपतिनाथ मन्दिर, चाँगुनारायण जस्ता केही प्रमुख मन्दिरहरूका गैर वैदिक सहायक पूजारी तथा मुख्य संरक्षकका रूपमा पनि रहेका छन्। राजभण्डारीहरू सूर्यवंश र अग्निवंश राजपूत राजाहरूका सन्तान मानिन्छन् , जो मल्ल कालमा काठमाडौं उपत्यकामा बसोबास गर्न आएका थिए। उनीहरूलाई “ ब्रह्मपुत्र क्षत्रिय ” (ब्रह्मपुत्र क्षत्री) मानिन्छ , जसले जनै लगाउनुपर्ने परम्परा छ। भनी , भारी , भारिज...

सैँजू/साँयजू  राजनीतिमा राम्रै जग बसाइ सकेका केही कायस्थ भारदार भइ सेनापति भए। भोटलाई नेवारी भाषामा साँय देश भनिन्छ। भोटसँगको पटक पटकको युद्धमा जित हासिल गरेका भारदार कस (कायस्थ) लाई, जितेको खुसीयालीमा मल्ल राजाले साँय (भोटको राजा) पदवी दिएका थिए।  पदवी पाएका कायस्थले आफ्नो नाम पछाडि साँयजू लेख्न थाले। हाल ती साँयजूहरूले आफुलाई सैंजू भन्छन्। Sainju/Sayaju Some Kayastha courtiers, who had already established a strong foothold in politics, became generals. In the Newar language, Tibet is called Sānya deśa. A Kayastha courtier (Kāsa) who had achieved victory in repeated wars against Tibet was granted the title of Sānya (King of Tibet) by the Malla king as a token of celebration. Those who received this title started writing Sānyajū after their names. Today, their descendants refer to themselves as Sainjū.

बासी/बासीजु छ थरिया श्रेष्ठ भित्र पर्दछ। बासी भन्नाले नेपाल भाषामा पाँचवटा टाउको भएको नागलाई जनाउँदछ।  यस थर मल्लकालको दरबारिया प्रशासनिक संरचनासँग सम्बन्धित थियो। हाल यो थरका मानिसहरूले कृषि पेसा अपनाएका छन्। Basi/Basiju is a surname that falls under the Chha Thariya Shrestha category. In the Nepal Bhasa (Newar language), 'Basi' refers to a serpent with five heads. This clan was historically associated with the administrative structure of the Malla-era royal court. Nowadays, people of this surname are primarily engaged in agriculture.

अमात्य   छ थरिया श्रेष्ठ भित्र पर्दछ। यिनीहरू नेपाल भाषामा  महाजु ,   महां , माहां भनेर पनि चिनिन्छ । अ मात्य भन्ने थर मल्लकालको सामाजिक तथा प्रशासनसँग सम्बन्धित थियो । अमात्यले प्रधानमन्त्री वा मुख्य मन्त्री सरहको पदलाई जनाउँछ। राजालाई सल्लाह दिनका साथै महत्त्वपूर्ण सरकारी कार्यहरूको निरीक्षण गर्ने जिम्मेवारी हुन्थ्यो।  Amatya falls under Chha Thariya Shrestha group. These people are also known as Mahaju , Mahan, Maahan in Nepal Bhasha. The surname Amatya was associated with the social and administrative hierarchy of the Malla period. Amatya" denoted the chief minister or prime minister, essentially the highest ranking minister within the administration of the kingdom, responsible for advising the king and overseeing key governmental function. 

 खेँधौमाकु नेवार समुदायमा रहेका विभिन्न थरहरु मध्य खेँधौमाकु पनि एक हो । खेँधौमाकु शब्द “खेँ”, “धौ” र “माकु” तीन शब्दहरु मिलेर बनेको हो जसको अर्थ अण्डा र दहि जस्तै मीठो भन्ने अर्थ लाग्दछ। जसरी अण्डा र दही खान्दा मीठो (माकुसे) हुन्छ त्यसरी नै सम्भवतः यो थरका मानिसहरू निकै सोझो र बफादार भएको कारण यिनीहरूलाई खेँधौमाकु भनिएको हो। भक्तपुरको ईताछेँ टोलमा जम्मा २ घर मात्र रहेको यस थरका मानिसहरू बाहिरी जिल्ला गए लगत्तै श्रेष्ठ थरको प्रयोग गर्न थालेका छ। मानव गोत्र रहेका यस थरका मानिसहरूका केही परिवारहरू हाल चापागाउँमा बसोबास गर्दै आएका छन्। गोत्रकै आधारमा भन्नू पर्दा यी जातीका मानिसहरू पनि ६ थरिया अन्तर्गत रहेको र मल्लकालमा दरबारसँग सम्बन्ध रहेको अनुमान लगाउन सक्छौं । वर्षको एक दिन कुलदेवताको पूजाका निम्ति चापागाउँ र भक्तपुरबाट भक्तपुर बहुमुखी क्याम्पसको प्राङ्गणमा भेला भइ भव्य पूजाआजा गर्ने गर्दछ।  Source: GR Ranjit Among the various surnames in the Newar community, Khendhaumaku is one of them. The term “ Khendhaumaku ” is derived from three words: “Khen”, “Dhau”, and “Maku”, which...