Twayana

त्वायना शब्द "त्वलनायक" शब्दबाट “त्व:नाय:" (टोलको नाइके) हुँदै अपभ्रंश भएर बनेको शब्द हो। त्वलनायक एक मल्लकालिन पद हो, जसको अर्थ टोलको नाइके हो । सन १४२७ मा राजा यक्ष मल्लद्वारा ५५ झ्याले दरबारको जग शिलान्यास गरेको थियो। यक्ष मल्लको मृत्यु पश्चात् छोरा छोरीहरूमा राज्य विभाजन तथा एकले अरूलाई आक्रमण गर्ने काम मै समय व्यतीत भयो। जसले गर्दा ५५ झ्याले दरबारको निर्माण कार्यले पूर्णता पाउन सकेन। पछि जितामित्र मल्लको पालामा पुन: यस कार्यले निरन्तरता पायो, तर उनको पालामा पनि यो कार्यले पूर्णता पाउन सकेन। जितामित्र मल्लको मृत्यु पश्चात् उनका छोरा भूपतिन्द्र मल्ल भक्तपुरका राजा भए पछि उक्त कार्यले पूर्णता पायो। यसरी दरबार निर्माण गर्दा जनतालाई खबर गर्ने, एक ठाउँमा जम्मा गर्ने, कामको बाँडफाँट मिलाउने काम गरे बापत नाइके भनेर पद दिएका थिए। टोल टोलमा खबर दिनु पर्ने भएकोले तत्कालीन भक्तपुरका २४ वटै टोलमा नाइकेहरू थिए। तसर्थ भक्तपुरका हरेक टोलमा आज पनि त्वायनाहरू छन्। जनश्रुति अनुसार राजा भूपतिन्द्र मल्लका रानीहरू मध्ये एक रानी त्वलनाईकेका चेली थिए । यसै कारण पनि त्वायनाहरुलाई उक्त पद दिइएको हो। ५५ झ्याले दरवार बनाउँदा मात्र होइन यक्ष मल्लले बनाएका पर्खालको मर्मत गर्दा, न्यातपोल मन्दिर बनाउँदा समेत त्वलनाईके लाई उक्त पद दिई काम गराएका थिए। टोलका नाईके भएको कारण त्वायनाहरुको सबैभन्दा पहिले चैत्र शुक्ल पूर्णिमा पछिको अष्टमीका दिन कुलपूजा (दिगुपूजा) हुने गर्दछ।

श्रोत: https://www.facebook.com/kinvadantima.bhaktapura/